Open inrichting voor de e-overheid

Steeds minder mensen struikelen over de tongbreker 'interoperabiliteit'. Dat is winst, mede dankzij het agenderende werk van Forum Standaardisatie en de NORA. Dat open standaarden daarin een sleutelrol spelen, wordt amper nog betwist, mede dankzij NOiV. Maar, hoe het gebruik van open standaarden te regelen?

Allerlei penen, zwepen en preken dienen zich aan als kandidaten voor sturing, beïnvloeding en ondersteuning. Belangrijk. Maar, welk middel ook gebruikt wordt, we moeten blijven beseffen wat voor probleem we bij de hakken hebben. Daar kun je verschillend tegenaan kijken.

Voor ontwerpers — van bedrijfsprocessen of softwaresystemen — is het een koppelprobleem. Hij — zij, soms — wil systemen aaneenschakelen en dat vraagt om afspraken, tussen ontwerpers. Als die open zijn, is de ontwerper vrij om een goed ontwerp te maken.

Wie organisaties stuurt, draagt de managementbril. Hij — zij, soms — wil de relaties met ketenpartners en softwareleveranciers bewaken en zijn informatiehuishouding efficiënt en effectief houden. Dat vraagt om afspraken, tussen uitvoeringsverantwoordelijken, de ‘business’. Openheid daarvan voorkomt vervelende afhankelijkheden en kwaliteits- of efficiëntieschade.

Hoe weinig ze elkaar ook vaak lijken te verdragen, beide perspectieven doen ertoe. Lastig genoeg is er echter nog één: interoperabiliteit is ook taal. Dat is meer dan een toevallige analogie met menselijke communicatie. Informatie die omgaat in de e-overheid is even echt als informatie die omgaat in de (niet-e)-overheid.

Die grens is er amper nog. Elektronische informatie is ondertussen even doorslaggevend als niet-elektronische. Even levend en even verraderlijk. Interoperabiliteit in de e-overheid gaat over de taal van het maatschappelijk verkeer. Dat levert nóg een argument op voor openheid. Want, wat als het Nederlands in beslotenheid zou zijn ontworpen? Als het in eigendom was? Als spreken geld zou kosten?

Maar, het werpt ook licht op standaardisatie. Taal, ook elektronische, zit vol contextgevoeligheid. Daarom is het oppassen met rigoureuze standaardisatie van informatie. Zolang de overheid zich genuanceerd wil gedragen, zal haar taal — ook de elektronische — die nuance moeten toestaan.

Ik zou het in elk geval betreuren u niet te kunnen lokken met een smeuïge columntitel die gaandeweg toch saaier blijkt te zijn bedoeld.

(Dit is een herpublicatie van eenzelfde column op de site van NOiV: www.noiv.nl).